مفهوم دو زبانگــــی:
صحبت کردن به دو زبان بطور همزمان دو زبانگی نامیده میشود. همچنین از فردی که این عمل را انجام می دهد با عنوان شخص دو زبانه یاد می شود. تعاریف دیگری هم برای دوزبانگی وجوددارد: برخی آن را به کارگیری هم زمان متناوب و استادانه دو زبان تعریف کرده اند و برخی هم دانستن مقداری از یک زبان دوم راکافی دانسته اند تا بتوان عنوان دوزبا نه رابه آن شخص اختصاص داد. دوزبانگی یکی ازمسأله سازترین واقعِت هایی است که آموزش و پرورش کشور ما و بسیاری از کشورهای جهان با آن مواجه است. برابر آمارهای موجود در کشور ما زبان مادری حدود نیمی از افراد فارسی است.نیم دیگر بازبانها و گویش های متناوب محلی مانند ترکی، کردی، لری، بلوچی، عربی و…. صحبت می کنند.
چند زبانگی در ایران یک امر فراگیر است و به مناطق خاص و محدودی اختصاص ندارند.این واقعیت ویژگی های خود را دارد و برای مسئولان آموزش و پرورش کشورمان حاوی پیام مهمی در زمینه تأ کید بر تعلیم و تربیت ویژه افراد دو زبانه است .به خصوص زمانی که بدانیم کودکان دبستانی و به ویژه کودکان پایه اول و سپس دوم و سوم از نظر آموزشی آسیب پذیرترین قشرهای دو زبانه هستند. بیش از پیش محرز می گردند که خطیرترین مسئولیت متوجه دست اندرکاران آموزش و پرورش دوره ابتدایی است.
دو زبانــــه شدن به طــــریق گـــوناگــــون امکان پذیــــر است:
۱- بعضی از اشخاص به اختیار خود زبان دوم را فرا می گیرند. یادگیری زبان دوم برای اشخاصی که به دانشگاه راه یافته و یا در آموزشگاه ها ثبت نام می کنند یا افرادی به شهر یا کشوری مهاجرت کرده اند که دارای زبانی متناوب با زبان مادری آنها ست.
۲- گروهی دیگر از اشخاص دوزبانه در یک وضعیت اجباری و شاید هم طبیعی زبان دوم را فرا می گیرد.کودکانی که درخانه هایی پرورش می یابند که والدین آنها دارای دو زبان متفاوت هستند و زبان دوم را هم زمان با زبان اول یا با فاصله زمانی کمی می آموزند و کودکانی که در خانواده ای یک زبانه بزرگ میشوند اما با ورود به مدرسه با زبان دوم که زبان رسمی کشور و زبان آموزشی است مواجه میگردند.جزو همین دسته هستند.کودکان وابسته به اقلیتهای زبانی یا کودکانی که به کشوری با زبان متفاوت از زبان مادری خود مهاجرت میکنند با همین روش زبان دوم می آموزند.دوزبانگی از این طریق بسیار وسیع و عمیق است.
دو زبانگــــی و پــی آمـــدهای روان شناختـــــی و آمـــــوزشگاهــــی:
تمام کودکان ایرانی دارای هر زبان که باشند به محض ورود به مدرسه خود را با زبان رسمی آموزش و پرورش مواجه می بینند. در مدرسه بدون توجه به این که تا چه حد با زبان فارسی آشنایی دارد مجبور میشود به زبان فارسی بخواند. بنویسد. صحبت و حتی مفهوم سازی و فکر کند. وضعیت جدیدی که کودک در آن قرار می گیرد تأثیر ویژه ای بر وی می گذارد.
پی آمد مــــربوط به سازگـــاری اجتماعـــی وعاطفــی:
زبان وسیله ای برای برقراری ارتباط اجتماعی است و به فهم منظور دیگران کمک می کند ووسیله مؤثری برای انتقال پیام و منظور به دیگران به شمار می رود. اگر کودکی در پیام رسانی و فهم منظور و پیغام دیگران با مشگل مواجه باشد رشد اجتماعی او به خطر می افتد. به همبن ترتیب کودکان دو زبانه که زبان همبازی هایشان متفاوت است دچار مشکلات عاطفی خوا هند شد. کودکان دو زبانه ای که در مدارس کودکان عادی قرار می گیرند. به دلیل بیان متفاوت با سایرین یا بیان نا مناسب مطالب مورد تمسخر کودکان قرار می گیرند وپی آمد این وضع احساس خشم وافسردگی است. درچنین شرایطی که کودک دو زبانه مورد بی مهری یا بی اعتنا یی همسالانش قرار می گیرد . بر خود پنداره ی او تأثیر می گذارد.
دو زبانگــــــی وافت تحصیلـــــی :
افت تحصیلی به نوبه خود به احساس حقارت،ناامیدی،بی انگیزگی ودلسردی می انجامد.همین ناسازگاریهای عاطفی در مراحل بعد مجددا موجب افزایش و ادامه افت تحصیلی خواهد شد. طبق تحقیقاتی که انجام شده پیشرقت تحصیلی دوزبانه ها را بیش از کودکان یک زبانه ارزشیابی کرده است. امکان دارد دو زبانگی به تضعیف ارتباط بین معلم وشاگرد منجر شود ونه تنها شاگرد بلکه معلم را هم در ناراحتی وشرایط دشواری قرار دهد .
کودکان دو زبانه دوره ابتدایی، مخصوصاَ در پایه های اول و دوم ، به سبب پایین تر بودن مرحله رشد ونداشتن تجربه ومفهوم سازه های ساده تر وضعیف تر، ممکن است بیش از سایرین درس معلم را درک نکند. ازطرفی در صورت نه فهمیدن مطلب، این دانش آموزان به دلیل کم رویی واحساس شرم، احتمال کمتری وجود دارد که پرسش خودرا مطرح کنند وجویای حل مشکل خود شوند. نتیجه طبیعی افت تحصیلی است .
معــــایـــــب:
۱- وقتی شخص درحال یاد گیری موضوع جدیدی است، عناصر مربوط به دو موضوع با هم تداخل پیدا می کنند وگاه آموخته های پیشین مزاحم آموختن جدید می شود و گاه موضوع دوم مانع آموختن یا به یاد آوردن موضوع نخست می گردد .
۲- کوشش کودک برای تسلط یافتن بر دو زبان به جای یک زبان، باعث کاهش توانایی اودر یاد گیری چیزهای دیگری خواهد شد که وی به دانستن آنها نیاز دارد .
محـــــاســــن:
۱- فرد دوزبانه از دو زبان سود می جوید، در نتیجه دوابزار ذهنی در اختیار دارد. دوزبان بودن به ازدیاد توانای های با لقوه شخص منجر می شود.
۲- آشنایی کودک با دو زبان برای او یک امتیاز است اما کسب این امتیاز، باپرداختن بهای خواصی توأم است .
پیشنهادهـــــا و رهنمـــــــودهای کاربـــــــردی:
۱- پیش از ورود در مدرسه،دوره های آمادگی دولتی مخصوص دو زبانه ها دایر شود و شرط ثبت نام در پایه اول دبستان داشتن گواهی از این مراکز باشد.
۲-تـــــربیت معلمـــان ویـــژه.
۳- استفاده ازمعلمـــــان بومــــی آن منطقه.
۴- در آموزش قبل از دبستان ،تأکید بر آموزش شفاهی و عملی باشد و از تصاویر، لوحه و سایر وسایل کمک آموزشی استفاده شود.
۵- برگزاری و ارائه آموزشهای جبرانی ویژه کودکان دو زبانه در پیشرفت تحصیلی این دانش آموزان مؤثر واقع میشود .ارائه این برنامه های آموزشی از طریق رسانه های گروهی، به خصوص صدا وسیما بیش از همه مفید و مؤثر است.